10.06.2561 The pacification of burma : ว่าด้วยรัฐฉาน

1. ขอบคุณและอนุโมทนาบุญ ภาพและข้อมูล จาก

วรรธคม อินคำปัน

ผู้ดูแล · 12 นาที

The pacification of burma

ว่าด้วยรัฐฉาน

๑

หัวเมืองประเทศราชของพม่าในอดีต ที่อยู่ทางตะวันออกของแม่น้ำคง แบ่งออกเป็นสองกลุ่ม กลุ่มแรกมีเจ้าฟ้าปกครองตนเอง และอีกกลุ่มเป็นเมืองเล็กเมืองน้อยขึ้นต่อเมืองใหญ่อีกที

เมืองสำคัญที่สุดของพม่าในหัวเมืองตะวันออกคือเมืองเชียงรุ่งและเมืองเชียงตุง ความสำคัญของเมืองอาจดูได้จากบรรณาการที่ถวายพระเจ้ากรุงอังวะ หรือจำนวนไพร่พลเกณฑ์เข้าทัพหลวง เครื่องบรรณาการประกอบด้วยต้นดอกไม้ทอง ภาชนะทองคำ เทียนขี้ผึ้ง ผ้าไหม ม้าและหมอนปักดิ้นทอง เครื่องบรรณาการเหล่านี้ไม่ได้ถวายกษัตริย์แต่พระองค์เดียวแต่ยังแบ่งให้พระยุพราช และบรรดาขุนนางหลุดต่อ หรือศาลาลูกขุนอีกด้วย

เมืองเชียงรุ่งส่งบรรณาการทุก ๓ ปี ในขณะที่เมืองเชียงตุงส่งบรรณาการปีละเกือบ ๓ ครั้ง เมืองเชียงรุ่งมีทหาร ๒,๕๐๐นาย ครึ่งหนึ่งเป็นทหารราบ อีกครึ่งหนึ่งเป็นพลหอก ตั้งด่านตามแนวชายแดนทางใต้ ๗ แห่ง มีทหารประจำแห่งละ ๖๐ ถึง ๑๐๐ นาย

จำนวนทหารเมืองเชียงตุงใกล้เคียงกับเมืองเชียงรุ่ง มีด่านรักษาการณ์ชายแดนทางใต้ของเมือง ๗ แห่ง ทหารประจำแห่งละ ๒๐๐ นาย
เมืองเชียงรุ่งเป็นเมืองใหญ่ที่สุดทางตอนบนของแม่น้ำคงซึ่งติดกับพม่า ดินแดนอันอุดมสมบูรณ์และร่ำรวยที่สุด อยู่บนฝั่งตะวันออกของแม่น้ำของ

ทางตะวันออกเฉียงเหนือและทางเหนือมีอาณาเขตติดประเทศจีน แบ่งการปกครองออกเป็น ๑๒ เขตหรือพันนา อยู่ทางฝั่งตะวันออกของแม่ของ ๖ พันนา และฝั่งตะวันตกอีก ๖ พันนา ๖ พันนาตะวันออก ได้รับอิทธิพลจากจีนมากกว่า ๖ พันนาตะวันตก แต่เมื่อพม่าเข้าโจมตีเมืองเชียงรุ่ง กลับไม่มีชาวจีนอาศัยอยู่ทางฝั่งตะวันออก และไม่มีอำนาจจากราชสำนักจีนเข้าแทรกแซงเลย

ถึงแม้ว่าใน พ.ศ. ๒๔๒๘ กษัตริย์พม่าทรงทำสัญญาลับ แอบยกเมืองเชียงรุ่งให้ฝรั่งเศส แต่ก็ทำโดยพละการไม่ได้ หากจีนไม่เห็นชอบด้วย กระนั้นจีนก็ไม่เข้ามาแทรกแซงการปกครองท้องถิ่นแต่อย่างใด

เมืองเชียงตุงอยู่ทางใต้เมืองเชียงรุ่ง มีประวัติศาสตร์การเมืองคล้ายคลึงกัน สยามทำศึกกับเมืองเชียงตุงเมื่อกลางศตวรรษก่อน แต่ปราชัยและไม่กลับมาอีกเลย

ต่อมาเมืองเชียงตุงก่อกบฏไม่ขึ้นต่อพระเจ้าสีป่อ จับราชทูตพม่าประจำเมืองเชียงตุงประหารชีวิต ในเวลาเดียวกัน เมืองนายก่อกบฏ กองทัพพระเจ้าสีป่อปราบปรามได้ เหลือแต่เมืองเชียงตุงเท่านั้นที่ตั้งตนเป็นอิสระ บรรดาเจ้าฟ้าหลายเมืองมารวมตัวกันที่เมืองเชียงตุงเพื่อตั้งกองกำลังเจ้าชายลิ่มปิ่นขึ้น ครั้งแรกเจ้าฟ้าเมืองเชียงตุง (เจ้าโชติกองไท –ผู้แปล) หมายจะยกเจ้าชายมิงกุนขึ้นเป็นหัวหน้า

แต่เจ้าชายมิงกุนไม่เสด็จมา เจ้าฟ้าเมืองเชียงตุงจึงทูลเชิญเจ้าชายลิ่นปิ่น ( เจ้าชายลิ่นปิ่น—โอรสอุปราชคะเนาในพระเจ้ามินดง ต่อมาถูกลอบปลงพระชนม์ และเจ้าชายลิ่นปิ่นรอดชีวิตจากการการสำเร็จโทษในรัชสมัยพระเจ้าสีป่อ—ผู้แปล) มาเป็นผู้นำทัพแทน บรรดาเจ้าฟ้าไม่ต้องการตั้งราชวงศ์ในพม่าแต่อย่างใด เพียงแต่ไม่พอใจที่อยู่ภายใต้พระราชอำนาจพระเจ้าสีป่อเท่านั้น

กองทัพเจ้าชายลิ่นปิ่นเข้าตีและทำลายล้างเมืองนาย เป็นเหตุให้หัวเมืองลุ่มแม่น้ำคงตกอยู่ใต้ร่มธงอังกฤษ อันที่จริงเจ้าฟ้าเมืองเชียงตุงควรมาสวามิภักดิ์ด้วย แต่อำนาจที่มีอยู่จึงครองเมืองอย่างอิสระได้
บัดนี้ เจ้าฟ้าเมืองเชียงตุงผู้ก่อก่อกบฏต่อต้านพระเจ้าสีป่อเพิ่งถึงพิราลัย (เจ้าโชติกองไท –ผู้แปล) โอรสของพระองค์ขึ้นครองเมืองด้วยอายุเพียง ๑๓ ปี ใน พ.ศ.๒๔๓๑ (เจ้าโชติมณีคำหรือเจ้ากองคำ พี่ชายเจ้าก้อนแก้วอินแถลง—ผู้แปล)

เมืองเชียงตุงและเมืองนายไม่มีถนนเชื่อมถึงกัน วันเวลาล่วงไป มิสเตอร์ฮิลเดอบราห์น จึงคิดว่าเมืองเชียงตุงและเมืองนายเป็นเมืองต้องห้าม เต็มไปด้วยอันตราย ทุกคนก็รู้ดีว่า เจ้าฟ้าเชียงตุงพระองค์ก่อนมิใช่หรือที่ทูลเชิญเจ้าชายมิงกุนมาต่อต้านพระเจ้าสีป่อ กลุ่มต่อต้านอังกฤษนับถือเจ้าชายมิงกุนเป็นผู้นำ เป็นไปได้ว่า เมืองเชียงตุงไม่ต้อนรับคณะทหารชาวอังกฤษแน่นอน

เหตุนี้ เจ้าเวียง เจ้าฟ้าเมืองล้อกจ๊อกองค์ก่อน พร้อมทหารจำนวนหนึ่งจึงหลบหนีไปเมืองเชียงตุง แผ่อำนาจเหนือเจ้าฟ้าองค์น้อย หากผู้แทนรัฐบาลอังกฤษเดินทางไปยังเมืองเชียงตุงเมื่อใด เจ้าเวียงจะจับประหารชีวิตทันที

อังกฤษต้องใช้เวลานานมากกว่าจะปกครองรัฐกึ่งอิสระที่อยู่ทางตะวันออกสุดของพม่าได้ เป็นเรื่องไม่ดีเลยเจ้าฟ้าน้อยแห่งเมืองเชียงตุง และขุนนางน้อยใหญ่ต่างรอทำสงคราม

อาณาเขตทางใต้ของเมืองเชียงตุงติดแม่น้ำของ และข้ามฝั่งแม่น้ำของไปจรดเมืองขนาดเล็กชื่อว่าเมืองเชียงของ (เมืองเชียงของในรัฐฉาน-ผู้แปล) เชื่อว่าในอดีตเมืองเชียงของขึ้นต่อเมืองเชียงตุง หรือขึ้นต่อเมืองใหญ่อื่นๆ ตามกาลเวลา

เวลานี้ เมืองเล็กเมืองน้อยที่พม่าปกครองโดยตรงตั้งแต่อดีต เมืองเชียงตุงก็เข้ายึดในช่วงก่อกบฏต่อต้านพระเจ้าสีป่อไปจนสิ้น เเต่เมืองเหล่านั้นไม่สำคัญมาก เว้นแต่เมืองแสนยอด ที่มีท่าเรือข้ามฟากแม่น้ำคง นอกจากนี้ยังมีเมืองขนาดเล็กชื่อแสนเมือง ซึ่งมีอาณาเขตติดต่อกับเมืองเชียงตุง ในสมัยศักดินา ขุนนางพม่าปกครองเมืองทั้งสองแห่ง ทำหน้าที่เก็บภาษี และค่าธรรมเนียมเรือข้ามฟาก

เมืองเชียงตุงยังยึดเอาเมืองปูที่เคยอยู่ภายใต้อำนาจของเจ้าฟ้าเมืองนาย รวมถึงเมืองสาดที่อยู่ใกล้กันด้วย เมืองนายอ้างสิทธิ์เหนือเมืองสาด ปัญหาก็คือว่าอังกฤษ จะจัดการกับเมืองสาดอย่างไรดี (มีต่อ)

สุทธิศักดิ์ ถอดความ
ภาพประตูเมืองนาย

2.